Дар асри XXI инсоният дар баробари дастовардҳои бузурги илму техника бо таҳдидҳои нав низ рӯ ба рӯ гардидааст. Дар миёни онҳо терроризм яке аз хатарноктарин падидаҳои замони муосир маҳсуб мешавад. Ин зуҳуроти номатлуб на танҳо ҷони ҳазорҳо одамони бегуноҳро зери хатар мегузорад, балки ба суботи сиёсӣ, рушди иқтисодӣ, амнияти миллӣ ва арзишҳои инсондӯстонаи ҷомеа низ таъсири манфӣ мерасонад. Имрӯз терроризм сарҳад намешиносад. Бо истифода аз технологияҳои рақамӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои муосири иттилоотӣ гурӯҳҳои ифротгаро мекӯшанд ҷавононро фирефта намуда, онҳоро ба фаъолияти ғайриқонунӣ ҷалб созанд. Аз ин рӯ, муқовимат бо терроризм дигар танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест, балки масъулияти муштараки давлат, ҷомеа ва ҳар як шаҳрванди огоҳ ба ҳисоб меравад.
Дар шароити муосири рушди ҷомеаи ҷаҳонӣ масъалаи таъмини амният ва суботи ҷамъиятӣ ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатҳо табдил ёфтааст. Яке аз омилҳое, ки ба амнияти миллӣ, рушди устувори иқтисодӣ ва ҳамзистии осоиштаи ҷомеа таҳдиди ҷиддӣ эҷод менамояд, терроризм мебошад. Терроризм ҳамчун падидаи мураккаби иҷтимоӣ-сиёсӣ дорои хусусияти фаромиллӣ буда, метавонад ба ҳаёти одамон, сохторҳои давлатӣ ва арзишҳои демократӣ таъсири манфӣ расонад. Дар даҳсолаҳои охир рушди технологияҳои иттилоотӣ, густариши равандҳои ҷаҳонишавӣ ва муноқишаҳои минтақавӣ барои пайдоиши шаклҳои нави фаъолияти террористӣ замина фароҳам оварданд. Аз ин рӯ, омӯзиши роҳҳои муассири муқовимат бо амалҳои номатлуби терроризм аҳамияти назариявӣ ва амалӣ дорад.
Мубориза бо терроризм танҳо ба истифодаи чораҳои ҳуқуқӣ ва низомӣ маҳдуд намегардад. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки барои пешгирии паҳншавии ғояҳои ифротгароёна истифодаи маҷмӯи тадбирҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва маърифатӣ зарур мебошад. Дар ин замина таҳқиқи сабабҳои пайдоиш ва роҳҳои муқовимат бо терроризм барои ҳифзи амнияти ҷомеа нақши муҳим мебозад.
Терроризм мафҳуми бисёрҷанба буда, аз ҷониби муҳаққиқон ба таври гуногун шарҳ дода мешавад. Дар адабиёти илмӣ терроризм ҳамчун истифода ё таҳдиди истифодаи зӯроварӣ бо мақсади таъсир расонидан ба қарорҳои сиёсӣ, тарсондани аҳолӣ ва ноором сохтани вазъи ҷамъиятӣ маънидод мегардад. Мақсади асосии амалҳои террористӣ ба вуҷуд овардани фазои тарс ва ноамнӣ дар ҷомеа мебошад. Хусусияти фарқкунандаи терроризм дар он аст, ки қурбониёни мустақими он на ҳамеша ҳадафи асосӣ мебошанд. Террористон тавассути расонидани зарар ба гурӯҳи муайяни одамон кӯшиш менамоянд, ки ба афкори умумӣ ва фаъолияти мақомоти давлатӣ таъсир расонанд. Бинобар ин, терроризм на танҳо ҷинояти вазнин, балки воситаи фишори сиёсӣ ва идеологӣ низ ба ҳисоб меравад.
Дар шароити муосир шаклҳои нави терроризм, аз ҷумла терроризми кибернетикӣ, терроризми иттилоотӣ ва терроризми байналмилалӣ ба вуҷуд омадаанд. Ин навъҳои фаъолият бо истифода аз имкониятҳои интернет ва воситаҳои муосири алоқа амалӣ гардида, ошкор ва пешгирӣ намудани онҳоро мушкилтар мегардонанд.
Дар шароити рушди босуръати технологияҳои рақамӣ фазои маҷозӣ низ ба яке аз воситаҳои фаъолияти гурӯҳҳои террористӣ табдил ёфтааст. Онҳо тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ, сомонаҳои интернетӣ ва барномаҳои иртиботӣ ақидаҳои ифротиро паҳн намуда, барои ҷалби ҷавонон аз усулҳои гуногуни равонӣ ва таблиғотӣ истифода мебаранд. Аз ин рӯ, ташаккули фарҳанги истифодаи дурусти интернет, баланд бардоштани саводи рақамӣ ва тафаккури интиқодӣ яке аз самтҳои муҳими пешгирии терроризм ба ҳисоб меравад.
Пайдоиш ва густариши терроризм натиҷаи таъсири як қатор омилҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ мебошад. Яке аз сабабҳои муҳими ҷалб гардидани шахсон ба гурӯҳҳои террористӣ сатҳи нокифояи маърифат ва ҷаҳонбинии онҳо мебошад. Набудани донишҳои кофӣ дар бораи арзишҳои ҳуқуқӣ, шаҳрвандӣ ва динӣ метавонад ҷавононро ба таъсири таблиғоти ифротгароёна осебпазир намояд.
Муқовимат бо терроризм бояд дар асоси муносибати комплексӣ ва ҳамоҳангшуда ба роҳ монда шавад. Яке аз самтҳои муҳими ин фаъолият такмили низоми ҳуқуқӣ мебошад. Самти дигари муҳим баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсии шаҳрвандон мебошад. Таҷрибаи байналмилалӣ нишон медиҳад, ки ҷомеаҳои дорои сатҳи баланди дониш ва фарҳанги шаҳрвандӣ нисбат ба таъсири ақидаҳои ифротгароёна муқовимати бештар доранд. Аз ин рӯ, муассисаҳои таълимӣ, марказҳои илмӣ ва воситаҳои ахбори омма бояд дар ташаккули ҷаҳонбинии солим ва тафаккури интиқодӣ саҳмгузор бошанд.
Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати сулҳпарвар ва ҷонибдори таҳкими амнияту суботи байналмилалӣ масъалаи мубориза бо терроризм ва ифротгароиро яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ меҳисобад. Бо такмили қонунгузорӣ, таҳкими фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ ва татбиқи чораҳои пешгирикунанда барои таъмини амнияти миллӣ ва ҳифзи ҷомеа аз таҳдидҳои террористӣ тадбирҳои пайваста амалӣ карда мешаванд. Ҳамзамон, ба масъалаҳои тарбияи ватандӯстӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва таҳкими ҳисси масъулияти шаҳрвандӣ миёни ҷавонон таваҷҷуҳи махсус зоҳир мегардад.
Нақши тарбияи ватандӯстӣ низ дар пешгирии терроризм муҳим мебошад. Эҳтиром ба арзишҳои миллӣ, ҳисси масъулият нисбат ба ҷомеа ва садоқат ба манфиатҳои давлат омилҳое мебошанд, ки ҷавононро аз таъсири гурӯҳҳои тундрав эмин нигоҳ медоранд. Дар ин раванд фаъолияти муассисаҳои таълимӣ, оила ва ташкилотҳои ҷамъиятӣ аҳаммияти махсус дорад. Илова бар ин, мубориза бо терроризм тақвияти ҳамкории мақомоти давлатӣ ва ҷомеаи шаҳрвандиро талаб менамояд. Шаҳрвандон бояд нисбат ба ҳама гуна зуҳуроти ифротгароӣ бетараф набошанд ва дар ҳолати мушоҳида намудани амалҳои шубҳанок ба мақомоти дахлдор муроҷиат намоянд. Маҳз ҳамкории зич байни давлат ва ҷомеа метавонад самаранокии чораҳои пешгирикунандаро таъмин созад.
Азбаски терроризм хусусияти фаромиллӣ дорад, мубориза бо он бе ҳамкории байналмилалӣ натиҷаи дилхоҳ дода наметавонад. Имрӯз гурӯҳҳои террористӣ дар чандин давлат фаъолият намуда, аз шабакаҳои байналмилалии молиявӣ ва иттилоотӣ истифода мебаранд. Аз ин рӯ, давлатҳо бояд дар самти мубодилаи иттилоот, ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва таҳияи барномаҳои муштараки зиддитеррористӣ ҳамкориро густариш диҳанд.
Созмонҳои байналмилалӣ низ дар таъмини амнияти ҷаҳонӣ нақши муҳим доранд. Тавассути қабули санадҳои ҳуқуқӣ ва татбиқи стратегияҳои муштарак онҳо барои коҳиш додани хатари терроризм мусоидат менамоянд. Ҳамкории муассир дар сатҳи байналмилалӣ метавонад роҳҳои маблағгузорӣ, ҷалби аъзоён ва фаъолияти шабакаҳои террористиро маҳдуд созад.
Терроризм яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи муосир ба шумор рафта, ба амнияти миллӣ, суботи сиёсӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодии давлатҳо таҳдид менамояд. Таҳлили омилҳои пайдоиш ва паҳншавии он нишон медиҳад, ки терроризм падидаи мураккаб буда, решаҳои гуногуни сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ дорад. Аз ин рӯ, муқовимат бо амалҳои номатлуби терроризм бояд дар асоси муносибати комплексӣ ва ҳамоҳангшуда амалӣ гардад.
Хулоса, терроризм яке аз таҳдидҳои ҷиддии ҷаҳони муосир буда, мубориза бо он танҳо бо истифодаи неруҳои ҳифзи ҳуқуқ маҳдуд намегардад. Самаранокии ин мубориза ба ҳамоҳангии фаъолияти давлат, ҷомеаи шаҳрвандӣ, муассисаҳои таълимӣ, воситаҳои ахбори омма ва ҳамкории байналмилалӣ вобастагӣ дорад. Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, рушди тафаккури интиқодӣ, тарбияи ватандӯстӣ ва таҳкими фарҳанги таҳаммулпазирӣ метавонад ҷавононро аз таъсири ғояҳои ифротӣ эмин нигоҳ дорад. Ҳифзи сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва эҳтиром ба қонун вазифаи ҳар як шаҳрванди масъул мебошад. Танҳо дар сурати муттаҳидии давлат ва ҷомеа метавон муҳити амн, осоишта ва устуворро барои наслҳои имрӯз ва фардо таъмин намуд.
Шарипова Таманно Ҷамшед,
Сармутахассиси шуъбаи аттестатсиони илмҳои ҷамъиятӣ
